ایرانوبان | نگهبان ایران

پروندهٔ تحلیلی — پرمیوم فیزیکی نفت

بشکه‌ای که به دست می‌رسد ارزان شده است، نه بشکه‌ای که روی کاغذ است؛ پرمیوم فیزیکی نفت فرو ریخت

بازار نفت دو قیمت دارد: یکی روی صفحهٔ آتی، یکی برای بشکه‌ای که همین هفته روی نفتکش بار می‌خورد. ماه‌ها دومی گران‌تر بود؛ این هفته آن فاصله در سه حوضهٔ جهان با هم فرو ریخت.

چهارشنبه ۱۳ آبان ۱۴۰۵ — این پرونده، خوانش تحلیلی است، نه توصیهٔ معاملاتی؛ عددها با منبع و زمان مشاهده آمده‌اند.

داده و وضعیت

بازار نفت دو قیمت دارد: قیمتی که روی صفحهٔ معاملات آتی دیده می‌شود، و قیمتی که برای بشکه‌ای پرداخت می‌شود که همین هفته روی نفتکش بار می‌خورد. ماه‌ها بود دومی، با فاصله‌ای کم‌سابقه، گران‌تر از اولی بود؛ چون بشکه‌ای که واقعاً به دست پالایشگر برسد، کمیاب شده بود. این هفته، آن فاصله در چند جبهه با هم فرو ریخت.

در خاورمیانه، پرمیوم فیزیکی نفت عمان نسبت به شاخص دوبی — سنجه‌ای که کمیابی واقعی بشکه در بازار آسیا را نشان می‌دهد — از بالای ۳۰ دلار در هر بشکه در اواسط سپتامبر، در هفتهٔ ۲۱ اکتبر به ۴٫۲۲ دلار رسیده بود و این دوشنبه، ۲ نوامبر، به نزدیک صفر رسید؛ کمترین سطح از اواسط ژوئیه. همین پرمیوم در ماه مارس، وقتی عبور از تنگهٔ هرمز تقریباً متوقف شده بود، تا ۶۵ دلار هم بالا رفته بود. عمان از مین‌الفحل، بیرون از تنگه، بارگیری می‌شود؛ برای همین در ماه‌های انسداد، بشکه‌اش حکم بشکهٔ قابل تحویل را داشت و خریدار برای همین قابلیتِ تحویل، ده‌ها دلار بیشتر می‌داد. حالا آن قابلیت، دیگر کمیاب نیست.

در دریای شمال هم تصویر عوض شده است. پرمیوم گریدهای این حوضه نسبت به برنت تاریخ‌دار — شاخص فیزیکی برنت — که در اوایل اکتبر حدود ۱۹ تا ۲۰ دلار بود، این دوشنبه به تخفیف حدود یک دلار در هر بشکه رسید. خود برنت تاریخ‌دار هم که در اوایل اکتبر حدود ۳۰ دلار بالاتر از قرارداد آتی برنت معامله می‌شد، حالا فقط حدود ۳٫۷ دلار بالاتر ایستاده است؛ هرچند در عدد مطلق، هنوز بالای ۱۰۸ دلار در هر بشکه است. نفت فیزیکی ارزان نشده است؛ فقط دیگر برای به‌دست‌آوردنش، جنگ قیمتی در کار نیست.

سومین نشانه از منحنی دوبی آمد: قرارداد نوامبر این شاخص این هفته حدود ۲ دلار پایین‌تر از قرارداد دسامبر معامله شد. وقتی بشکهٔ نزدیک ارزان‌تر از بشکهٔ دیرتر است، یعنی بازار برای گرفتن بشکهٔ فوری عجله‌ای ندارد؛ این ساختار از ماه ژوئیه به این طرف دیده نشده بود.

مسئله

چرا این پرمیوم‌ها این‌قدر سریع خوابید؟ چون بشکه‌ها، سرانجام، رسیدند. تولیدکنندگان عرب خلیج فارس ماه‌هاست با رفت‌وبرگشت کشتی‌ها از تنگه و انتقال کشتی‌به‌کشتی در دریای عمان، نفت را از گلوگاه عبور می‌دهند و صادرات مجموع عربستان، امارات، عراق و کویت در ماه اکتبر ۱۰ درصد بالا رفت و به بیش از ۱۵ میلیون بشکه در روز رسید؛ تقریباً همان نرخی که پیش از جنگ داشتند. جریان عبوری از خود تنگه هم در اکتبر به‌طور میانگین ۱۱٫۷ میلیون بشکه در روز بود. افزایش این بار تدریجی بوده است، نه یک‌باره؛ بازار فیزیکی هم با همان تدریج، ماه گذشته را صرف هضم‌کردنش کرد.

در حوضهٔ آتلانتیک هم محموله‌ها روی دست فروشنده مانده است: به گزارش بلومبرگ، ۱۰ تا ۱۵ محمولهٔ نفت نیجریه برای بارگیری ماه نوامبر تا پایان هفتهٔ گذشته فروش نرفته بود و یک محمولهٔ نفت کنگو با ۲۵ دلار تخفیف نسبت به برنت تاریخ‌دار دست‌به‌دست شد. وقتی در سه حوضهٔ اصلی جهان، بشکهٔ آمادهٔ بارگیری تخفیف می‌خورد، ماجرا دیگر نوسان یک گرید نیست.

در برابر این تصویر، بازار آتی هنوز داستان دیگری می‌گوید و بخش بزرگی از فاصله‌اش با بازار فیزیکی، قیمتِ خطری است که هنوز رخ نداده است: اینکه جنگ دوباره جریان هرمز را ببندد. گلدمن ساکس همین روزها پرمیوم ریسک در قیمت آتی را حدود ۲۷ دلار برآورد کرده است. به زبان ساده، بازار فیزیکی بشکه‌هایی را قیمت می‌گذارد که رسیده‌اند و بازار آتی، بشکه‌هایی را که شاید از دست بروند.

مکانیزم و معنا

پرمیوم فیزیکی، دماسنج کمیابیِ امروز است، نه پیش‌بینی فردا. وقتی این دماسنج در خاورمیانه، دریای شمال و غرب آفریقا هم‌زمان پایین می‌آید، معنایش این است که زنجیرهٔ تأمین، با همهٔ هزینه و دورزدن‌هایش، دوباره کار می‌کند: نفت از هرمز می‌گذرد، در دریای عمان جابه‌جا می‌شود و به دست خریدار می‌رسد و پالایشگر آسیایی که دو ماه پیش برای هر بشکهٔ قابل تحویل مسابقه می‌داد، حالا میان چند پیشنهاد تخفیف‌دار انتخاب می‌کند.

برای ایران، لایهٔ مهم ماجرا جای دیگری است. در همین هفته‌هایی که رقبای عرب به نرخ صادرات پیش از جنگ برگشته‌اند، صادرات نفت ایران به گزارش بلومبرگ عملاً متوقف مانده است. فروپاشی پرمیوم کمیابی یعنی حتی اگر فردا بشکهٔ تازه‌ای از ایران به بازار برگردد، وارد بازاری می‌شود که در آن خریدار برای بشکهٔ فوری پول اضافه نمی‌دهد؛ تخفیف، زبان مشترک این روزهای بازار فیزیکی است، از نیجریه تا کنگو. کمیابی، اجاره‌ای بود که جنگ به بشکه‌های قابل تحویل می‌داد و آن اجاره حالا در حال پس‌رفتن است.

این خوانش را باید با احتیاط نگه داشت: پرمیوم فیزیکی به همان سرعتی که خوابیده است، با یک گلوگاه تازه می‌تواند برگردد؛ ساختار بازار هنوز روی لبهٔ همان تنگه‌ای ایستاده که این پرمیوم‌ها را ساخته بود.

پرسش باز: اگر در هفته‌های آینده پرمیوم فیزیکی عمان دوباره دورقمی شود یا منحنی دوبی به شیب معکوس تند برگردد، معلوم می‌شود این فراوانی فقط وقفه‌ای میان دو موج کمیابی بوده است، نه عوض‌شدن رژیم بازار.

منابع و زمان مشاهده

گزارش‌های بلومبرگ و رویترز و داده‌های جنرال ایندکس، مشاهده‌شده در ۱۱ تا ۱۳ آبان ۱۴۰۵؛ از جمله گزارش بلومبرگ دربارهٔ بازار فیزیکی (۳ نوامبر)، گزارش رویترز (۲ نوامبر)، گزارش خبری بلومبرگ از مسیر OilPrice (۲۱ اکتبر)، و بازتاب «The Energy Report» فیل فلین (۳ نوامبر) با استناد به خاویر بلاسِ بلومبرگ. قید فنی: پرمیوم فیزیکی عمان، با اسپرد آتی عمان–دوبی در بورس یکی نیست و در این پرونده همه‌جا «پرمیوم فیزیکی عمان» گفته شده است.

ایرانوبان | نگهبان ایران
رسانهٔ داده‌محور اقتصاد و ساخت‌وساز ایران؛ هر عدد، با منبع و زمان مشاهده
iranoban.ir | تلگرام | بله | ایتا | آپارات | یوتیوب | اینستاگرام
© ایرانوبان — بازنشر با ذکر منبع آزاد است.