ایرانوبان | نگهبان ایران🏛 نفتِ ملی، فناوریِ قرضی — قسمت 1 از 3
تصویر را بگذارید روی اتاق کنترل یک تأسیسات نفتی در دوره پهلوی دوم. شیرها باز و بسته می‌شوند، فشار در خطوط لوله تنظیم می‌شود و نفت خام راهی مخازن و بعد راهی کشتی می‌شود. مسئله اینجاست که مالکیت این تأسیسات یک چیز است و توانِ فنیِ گرداندنِ آن چیز دیگری. ملی‌شدن نفت پروندهٔ مالکیت را بست، اما پروندهٔ فناوری را تازه باز کرد.
زیرساخت نفت یک زنجیره است، نه یک نقطه. استخراج، پالایش، انتقال، ذخیره‌سازی، حمل دریایی، بیمه و دسترسی به بازارهای جهانی، هر کدام دانش و شبکهٔ خودش را می‌خواهد. اگر یک حلقه از این زنجیره بلرزد، نفت یا در زمین می‌ماند یا روی آب سرگردان می‌شود. تحریم هم دقیقاً همین حلقه‌ها را هدف می‌گیرد؛ نه فقط سند مالکیت را.
حلقهٔ انسانی از همه سخت‌تر است. چاه و پالایشگاه بدون مهندس، تکنسین، دفتر فنی و زنجیرهٔ تأمین قطعات، فقط سازه‌ای فلزی است. پرسش کلیدی این است: در لحظهٔ ملی‌شدن، چه سهمی از دانش فنی و نیروی متخصص در اختیار مدیریت داخلی بود؟ دادهٔ دقیق و قابل استنادی برای پاسخ عددی به این پرسش در دست نیست، و حدس زدن جای تحلیل را نمی‌گیرد. آنچه روشن است، این است که فناوری را نمی‌توان ملی کرد؛ باید ساخت یا آموخت.
قلاب این سریال همین‌جاست.