ایرانوبان | نگهبان ایران🏛 دانشی که در هیچ ترازنامه‌ای نمی‌گنجد — قسمت 2 از 3
در بازار، هر کالا برچسب قیمت دارد؛ جز یکی. دانشی که یک نسل می‌آموزد و به نسل بعد می‌سپارد، در هیچ دفتر حسابداری ثبت نمی‌شود. اما اثرش را می‌توان در جاهایی دید که معمولاً کسی به آن‌ها نگاه نمی‌کند: در تعداد کاری که یک کارگاه با همان تعداد دست و همان دستگاه انجام می‌دهد، در اینکه یک کشور قطعه‌ای را وارد کند یا خودش بسازد، و در اینکه دستمزد یک کارگر ماهر چقدر از کارگر ساده فاصله بگیرد. این فاصله، قیمت همان دانش است.
آموزش، سرمایه‌گذاری با تأخیر طولانی است. هزینه‌اش را یک نسل می‌پردازد و بازدهش را نسلی دیگر می‌برد. این تأخیر، ریشهٔ یک خطای مزمن بازار است: بنگاهی که امروز برای آموزش هزینه می‌کند، نمی‌تواند مطمئن باشد همهٔ سودش را خودش برمی‌دارد؛ بخشی از آن به بنگاه رقیب یا به شهری دیگر می‌رسد. وقتی بازده به جیب دیگری برود، هزینه‌کردن منطقی به نظر نمی‌رسد و سرمایه‌گذاری کمتر از اندازهٔ لازم می‌ماند. اینجاست که تصمیم‌های کوتاه‌مدت بازار، با منافع بلندمدت یک اقتصاد از هم جدا می‌افتند.
نتیجه در قدرت چانه‌زنی دیده می‌شود. کشوری که متخصص خودش را تربیت می‌کند، برای هر پروژه مجبور نیست دانش فنی را از بیرون بخرد؛ و خرید مکرر دانش، هزینه‌ای است که هر سال تکرار می‌شود و در تراز تجاری می‌نشیند. برعکس، وقتی این سرمایه از کشور بیرون می‌رود، سمت عرضهٔ بازار کار نازک می‌شود و آن‌که مانده، قیمت را تعیین می‌کند. دربارهٔ اندازهٔ دقیق این اثر در مورد محمود حسابی، داده‌ای در دست نیست که بتوان به آن استناد کرد؛ اما جهت اثر روشن است.
پرسش قسمت بعد این است: اگر بازار افق کوتاه داشته باشد و آموزش بازده دیرهنگام، چه کسی باید این فاصله را پر کند؟ و اگر پر نشود، صورت‌حسابش کجا می‌نشیند؟
💡 آینه امروز
همین ساختار، امروز هم در اقتصاد ایران کار می‌کند. هر بار که متخصصی مهاجرت می‌کند، هزینهٔ آموزشش را اینجا پرداخت کرده‌ایم و بازدهش را جای دیگری می‌برد. هر بار که دانش فنی وارد می‌شود، ارز از کشور خارج می‌شود. مسئله فقط کمبود بودجه نیست؛ مسئله این است که هیچ سازوکاری، بازده دیرهنگام آموزش را برای کسی که امروز هزینه می‌کند، تضمین نمی‌کند.
#تاریخ_ایران #ایرانوبان #سرمایه_انسانی
🔙 قسمت قبل: ⟦post:647|قسمت 1 سریال «محمود حسابی — زندگی و بازار»⟧