🏛 اقتصاد دوگانه و پایان یک دوره — قسمت 3 از 3
پس از آنکه قیمت دلار در بازار آزاد از نرخ رسمی فاصله گرفت، فاصله میان دو نرخ به شکلی بیسابقه افزایش یافت. در سال ۱۳۶۰، در حالی که نرخ دولتی ۷ تومان بود، دلار در بازار آزاد به سطوح بسیار بالاتری رسید. این شکاف قیمتی، زنجیره تأمین کالاها را دچار اختلال کرد و سودهای غیرمتعارف را برای کسانی که به ارز دولتی دسترسی داشتند، ایجاد نمود. 📉
سیستم تخصیص ارز در شرایط جنگی، تمرکز منابع را بر کالاهای استراتژیک برد اما هزینههای پنهان این سیاست در بازارهای غیررسمی پدیدار شد. تفاوت فاحش نرخها، انگیزهی اصلی برای رانتخواری و خروج کالا از مسیرهای رسمی بود. این وضعیت، تعادل میان عرضه و تقاضا را در اقتصاد داخلی بر هم زد و قیمت مصرفکننده را از نرخهای اعلامی فاصله داد.
این ساختار چندنرخی، ریشههای نابرابری در دسترسی به منابع را تقویت کرد. مدیریت بحران در آن دوران، میان نیازهای فوری جنگی و ثبات ساختاری اقتصاد در نوسان بود. تکیه بر نرخهای مصنوعی بدون توجه به واقعیتهای بازار آزاد، فشار تورمی را بر لایههای مختلف جامعه افزایش داد. ⚖️
💡 آینه امروز
تجربه دهه ۶۰ نشان میدهد که تفاوت میان نرخ رسمی و بازار، فراتر از یک عدد ساده، موتور محرک رانت و تورم است. مدیریت شکاف ارزی، همواره چالشی میان کنترل قیمتها و بازگرداندن انگیزه به تولیدکننده بوده است.
#تاریخ_ایران #ایرانوبان #ارز_چندنرخی
🔙 قسمت قبل: ⟦post:634|قسمت 2 سریال «ارز چندنرخی دهه ۶۰»⟧