نظمی که از سیمان مهم‌تر بود — قسمت 2 از 3

🏛 نظمی که از سیمان مهم‌تر بود — قسمت 2 از 3

در میانه دهه ۱۳۳۰، کارخانه‌ها از زمین سر برمی‌آوردند و سدها در سایه کوه‌ها جان می‌گرفتند. اما ابتهاج به جای تحسین این حجم بتن و فولاد، به چیز دیگری خیره بود: انبوه کاغذهایی که باید مسیر هر ریال و هر ماشین را از تصمیم تا اجرا ثبت می‌کردند. او توسعه را در ستون‌های حسابداری و گزارش‌های شفاف می‌جست، نه در دود کارخانه‌ها. برای او، بی‌نظمی اداری، سم مهلک هر برنامه اقتصادی بود.

این باور، او را به سمت ساختن سخت‌افزار دیگری برد؛ سیستمی از قوانین و رویه‌ها که هیچ وارداتی نمی‌توانست جایگزینش شود. او بر تربیت کارشناسان بومی و استقرار نظام مالی منضبط پافشاری کرد؛ فرآیندی کُند و پرهزینه که در کوتاه‌مدت هیچ نمایشی برای رسانه‌ها نداشت. اما این «زیرساخت نامرئی»، ستون فقرات برنامه‌ریزی شد؛ به دولتی که بدون آن، حتی یک سد نیز نمی‌توانست با هزینه دقیق و زمانبندی روشن ساخته شود.

نتیجه این رویکرد، سازمانی بود که می‌توانست اولویت‌ها را بسنجد و با عدد، تصمیم بگیرد. با این حال، این دستاورد شکننده بود؛ چرا که به افراد وابسته بود، نه به نهادهای پایدار.

🔙 قسمت قبل: ⟦post:165|قسمت 1 سریال «ابوالحسن ابتهاج — فناوری و زیرساخت»⟧