ایرانوبان | نگهبان ایران🏛 سند، تراکتور و جاده‌ای که نیامد — قسمت ۳ از ۳
زمین وقتی سند تازه می‌گیرد، فقط مالک عوض نمی‌شود؛ واحد تصمیم‌گیری هم کوچک می‌شود. اگر قطعه‌ها خرد شود و آب، راه و ابزار در مقیاس همان قطعه بازطراحی نشود، انگیزه مالکیت به فشار عملیاتی تبدیل می‌شود. اصلاحات ارضی دوره پهلوی دوم از همین‌جا به آزمون زیرساختی خورد: تغییر حقوقی جلوتر از شبکه فنی حرکت کرد.
آب در کشاورزی ایران ستون تولید است، نه نهاده جانبی. انتقال مالکیت زمین بدون سازمان تازه برای مدیریت منبع آب، نگهداری کانال‌ها و توزیع عادلانه آن، سند را به افزایش تولید وصل نمی‌کند. روستایی که آبش را نمی‌تواند برنامه‌ریزی کند، حتی با زمین بزرگ‌تر هم ریسک تولیدش کم نمی‌شود.
راه و تجهیزات همین منطق را دارد. تراکتور و ماشین‌آلات بدون جاده قابل استفاده، بدون تعمیر و قطعه و بدون دسترسی به بازار، هزینه ثابت سنگینی می‌سازند. مالکیت خردشده وقتی با نبود خدمات فنی و حمل‌ونقل همراه شود، بهره‌وری را بالا نمی‌برد؛ فقط هزینه مبادله و ریسک را جابه‌جا می‌کند.
درس این قسمت روشن است: اصلاح نهادی بدون زیرساخت، مالکیت را جابه‌جا می‌کند اما بهره‌وری را نه.
🔙 قسمت قبل: ⟦post:1154|قسمت ۲ سریال «اصلاحات ارضی — فناوری و زیرساخت»⟧