ایرانوبان | نگهبان ایران🏛 بازار، قاعده و ظرفیت دولت — قسمت ۱ از ۳
در یک گذر بازار صفوی، بساط‌ها برچیده و دوباره برپا می‌شوند؛ چیزی که میان این رفت‌وآمدها می‌ماند، نظمی است که بر تردد، وزن و مبادله حاکم می‌شود. بازار در این دوره فقط محل خرید و فروش نیست؛ گره‌ای است که حکمرانی شهری را به زندگی روزمره وصل می‌کند. هر قاعده‌ای درباره جای کسب‌وکار، نظارت بر معامله و سهم عمومی از مبادله، ظرفیت دولت را در همان گذر آزمون می‌کند.
گنجعلی‌خان در این روایت نه نامی تشریفاتی، بلکه نمونه‌ای برای یک پرسش نهادی است: زیرساخت شهری چگونه هزینه مبادله را پایین می‌آورد و هم‌زمان بازار را قاعده‌پذیرتر می‌کند؟ پاسخ دقیق به این پرسش به داده‌هایی درباره مالیات‌ها، عوارض و سازوکار نظارت نیاز دارد که در این قسمت در دست نیست. آنچه می‌توان گفت این است که نسبت بازار و حکومت را باید در چند لایه دید: امنیت معامله، اجرای قاعده و توان تأمین منابع پایدار.
اگر این لایه‌ها هم‌راستا شوند، بازار به زیرساختی برای ظرفیت دولت بدل می‌شود؛ اگر ناهم‌راستا شوند، هر قاعده تازه هزینه‌ای بر فعال اقتصادی می‌گذارد.