# تشدید حملات در دریای سیاه؛ نگرانی از جهش دوباره قیمت جهانی غذا
تابستان جاری شاهد درگیریهای مرگبار در دریای سیاه بوده است؛ جایی که حملات متقابل روسیه و اوکراین به کشتیها و زیرساختهای بندری، صادرات حیاتی غلات را با مشکل مواجه کرده و بیم افزایش بیشتر قیمتهای جهانی مواد غذایی را برانگیخته است. شدت گرفتن این منازعات، دریای سیاه را به خطرناکترین پهنه آبی برای کشتیرانی تجاری در جهان تبدیل کرده است.
بحران امنیت دریایی و تلفات انسانی با تشدید درگیریها، آمار تلفات دریانوردان در ماه جولای از مجموع تلفات تمام ماههای پیش از آن فراتر رفت. طبق برآورد اتحادیه دریانوردان ترکیه (Türkiye Denizciler Sendikası)، در پی حملات به ۳۵ کشتی در ماه جولای، دستکم ۲۳ نفر جان خود را از دست دادند. این وضعیت با وجود تنشهای دریایی در تنگه هرمز، دریای سرخ و خلیج عدن، دریای سیاه را به کانون اصلی خطر برای تجارت دریایی بدل کرده است.
افزایش حملات در ماه اوت نیز باعث شد رئیس سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) نسبت به «تضعیف امنیت دریایی در سطح جهان» هشدار دهد. روسیه از ماههای پس از تهاجم در سال ۲۰۲۲، حملات خود را به زیرساختهای بندری و کشتیهای لنگر انداخته در بنادر اوکراین آغاز کرد تا مانع صادرات غلات کییف شود. در ماه جولای نیز روسیه مجدداً مراکز اصلی صادرات غلات اوکراین در اودسا و چورنومورسک را هدف قرار داد.
حملات متقابل و گسترش دامنه درگیریها این تشدید تنشها تنها محدود به اقدامات روسیه نیست؛ حملات تلافیجویانه اوکراین نیز در دریای سیاه و دریای آزوف (که از طریق تنگه کرچ به هم متصل هستند) شدت یافته است. پهپادهای اوکراینی کشتیهای روسی، از جمله نفتکشهای متعلق به «ناوگان سایه» (Shadow Fleet) را که روسیه برای دور زدن تحریمهای صادرات نفت خود استفاده میکند، هدف قرار دادهاند. همچنین اوکراین بنادر و ساختمانهای بندری نووروسییسک روسیه را که برای صادرات نفت و غلات حیاتی است، هدف گرفته است.
نمونهای از مخاطرات این درگیری، سرگردانی یک کشتی باری با پرچم روسیه به نام «اومسکی-۱۰۷» بود؛ این کشتی پس از اصابت پهپاد اوکراینی در نزدیکی نووروسییسک، بدون خدمه و با عرشه فرماندهی سوخته، صدها مایل در دریا رها شد و در نهایت در سواحل ترکیه و نزدیکی تنگه بسفر که از پرترددترین مسیرهای کشتیرانی جهان است، به گل نشست.
تهدید زنجیره تأمین جهانی غلات تحلیلگران شرکت اطلاعات ریسک دریایی «ونگارد» (Vanguard) معتقدند خطر برای کشتیهای تجاری افزایش یافته است، زیرا حملات از محدوده بنادر فراتر رفته و دامنه مخاطرات را در پهنه وسیعتری از دریای سیاه گسترش دادهاند. این وضعیت بیثبات، صادرات غلات روسیه و اوکراین را به شدت کاهش داده و نگرانیها را درباره تأثیر منفی بر کشورهایی که به واردات گندم، جو و ذرت وابستهاند، افزایش داده است. ⚓
روسیه بزرگترین صادرکننده غلات در جهان است که محصولاتش عمدتاً به خاورمیانه و شمال آفریقا، بهویژه ترکیه و مصر ارسال میشود و اوکراین نیز در جایگاه پنجم قرار دارد. اگرچه روسیه پس از حملات پهپادی اوکراین در ماه جولای، برخی مسیرهای صادراتی خود را به سمت دریای خزر، دریای بالتیک و اقیانوس آرام تغییر داد، اما تحلیلهای «آکسفورد اکونومیکس» نشان میدهد که بیش از ۷۰ درصد صادرات غلات دریایی روسیه از بنادر دریای سیاه و ۲۰ درصد دیگر از دریای آزوف انجام میشود. این وابستگی شدید به مسیرهای درگیر، احتمال بروز شوکهای قیمتی در بازار جهانی مواد غذایی را بسیار بالا برده است.